Müzik üzerine bir iktibas

Müzik üzerine bir iktibas

             Gevrekzade Hasan Efendi “Emraz-ı Ruhaniyeyi Negama-ı Mu-sikiye” adlı eserinde, çocuk hastalıklarına hangi makamın iyi geldiğini şöyle bahsetmiştir:

Irak Makamı            Çocuktaki menenjit hastalığına faydalıdır. 

Isfahan Makamı      Zekâ, zihin açıklığı verir ve soğuk algınlığı ve ateşli hastalıklardan korur. 

Zirefkend Makamı  Felç ve sırt ağrısına iyi gelir, kuvvet hissi verir. 

Rehavi Makamı       Tüm baş ağrılarına, burun kanamasına, ağız çarpıklığına, felç ve  balgam hastalıklarına iyi gelir.

Büzürk Makamı       Beyin, kulunç ağrılarına iyi gelir, kuvvetsizliği ortadan kaldırır.

Zirgüle Makamı      Kalp, beyin hastalığı, menenjit, mide harareti, karaciğer ateşine iyi gelir.

Hicaz Makamı          İdrar yolu hastalıklarına iyi gelir.

Buselik Makamı       Kalça, baş ağrısı ve göz hastalıklarına iyi gelir.

Uşşak Makamı         Ayak ağrıları ve uykusuzluğa iyi gelir. 

Hüseyni Makamı     Karaciğer, kalp hastalıklarına, nöbet, gizli hummalara iyi gelir.

Neva Makamı           Buluğ çağına ulaşmış çocuğa, kalça ağrısına, gönül sevincine iyi gelir diye ifade etmiştir.

             Enderun hastanesinde, çocuk yaştaki talebelerin müzikle tedavi edildiğini, 1675 de Baron Topkapı Sarayını tarif ettiği eserinde belirtmiştir. Musiki üstadı Safüyiddin günün belli vakitlerinde rastgele makamların icra edilmeyeceğini, bu vakitlerde belli makamların icra edilmesinin insan ruhunu dinlendireceğini, insanı huzura kavuşturacağını şöyle ifade etmiştir:

1.  Rehavi makamı         fecirden önce

2.  Hüseyni makamı          tan yerinin ağardığı zaman

3.  Rast makamı              kuşluk vaktinde

4.  Zirgüle makamı       öğle vaktinde

5.  Hicaz makamı           namaz arasında 

6.  Irak makamı              ikindi vaktinde 

7.  Isfahan makamı       gün batarken

8.  Neva makamı            akşam vaktinde

9.  Büzürk makamı        yatsı 

10.Zirefkend makamı   uyku vaktinde

             Her ne kadar günün belli vakitlerinden, belli makamlarından söz edilmişse de, ayrıca günün yirmi dört saatinin dörde bölerek, bu zamanlarda hangi makamların okunup, dinleneceği de araştırılmıştır. Ayrıca makamların hangi uluslara ne etkisi yaptığı, astrolojiyle bağlantısı da bazı hekimlerce araştırılmış ve incelenmiştir.

             Makam ve fasılların çeşitli uluslar üzerindeki etkileri olduğunu kabul eden eski hekimlerine göre:

1. Hüseyni makamı       Araplara

2. Irak makamı               Acemlere

3. Uşşak makamı            Türklere

4. Buselik makamı         Rumlara daha çok dinletilmiştir

Duygusal olarak makamların insan üzerindeki tesirleri hekimlerce şöyle açıklanır:

1. Irak makamı            insana tat ve çeşni

2. Zirgüle makamı         uyku

3. Rehavi makamı          ağlama

4. Hüseyni makamı        güzellik

5. Hicaz makamı            alçak gönüllülük

6. Neva makamı             yiğitlik

7. Uşşak makamı            gülme hisleri verir

Bu yazıyı “Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı 15 Yıl 2003/2  (131-140 sayfalar)” dan derledim.