Cipolla’nın Aptalları

Cipolla’nın Aptalları

Carlo Cipolla[1] 1988’de yayınlanan “Hızlıca, ama fazla hızlı değil” (Allegro ma non troppo) adlı kitabının[2] ikinci bölümü 72-87 sayfalarında aptallığın yasalarını anlatır.

Her toplumda genetik aptallık oranı %2 imiş. Okumuş, okumamış, zengin fakir, köyde kentte, üniversitede, ilkokulda, sarayda, zengin bir büroda ve eğitimde bu ortalamayı değiştirmiyor.

Aynı giysileri giyip aynı işleri yaptıkça ve aynı yerleşim yerlerinde yaşadıkça aptalla akıllıyı ayırmak olanaksızdır. Aristo’nun ‘sosyal hayvanlar’ kategorisinden etkilenen Cipolla, “Saflar, zekiler, haydutlar, aptallar.” Diye insanları dört sınıfa ayırıp aptal insanlara ilişkin aşağıdaki temel yasalarla tanımlamış:

·  Çevremizde her zaman tahmin ettiğimizden daha fazla aptal vardır.

·  Aptallık, kişinin herhangi bir başka karakter özelliğinden bağımsızdır.

·  Bir aptalın çevresine zarar verme olasılığı hiyerarşi içindeki yerinin yüksekliği ile doğrudan orantılıdır.

·  Aptal bir yaratık, en umulmadık zaman ve yerde, nedensiz ve belirli bir planı olmadan karşınıza çıkar.

·  Aptalların eylemleri mantık kurallarına uymadığı için mantıkla karşılık vermek mümkün değildir.

·  Aptal olmayanlar her zaman aptalların zarar potansiyelini küçümserler. Aptallarla ilişki kurmanın kendilerini büyük bir yanlışa sürükleyeceğini unuturlar.

·  Aptal insan, var olan en tehlikeli insan türüdür. Kusursuz bir haydudun eylemi bile toplumu fakirleştirmez ama Aptallar işin içine girince tüm toplum yoksullaşır.

·  Geri kalmış toplumda, aptallara toplumun öbür üyelerinden daha etkin olma olanağı tanınmıştır.

Cipolla’ya göre, aptalın beynindeki genetik ve görünüşte zararsız yozlaşma, insanlara pahalıya mal olmuştur. Schiller’de “bir aptalın kendi varlığının bilincinden haberi olmamasından kaynaklandığını anlatarak, aptallara karşı Tanrının boşuna uğraştığını,” söyler.

2 Ocak 2020 Diyarbakır

Mustafa Nesim Sevinç

---

[1] Ünlü bir İtalyan ekonomi tarihçisi

[2] Kitap tarihe yön veren basit ama komik bazı olayları irdeleyerek klinik araştırmaların sonuçları ve kendisinin tarihi araştırmalarına dayanan ilginç bir toplumsal analizdir.