2400 yıldır karara bağlanmayan dava

2400 yıldır karara bağlanmayan dava

Protagoras M.Ö. 481-M.Ö 420. Sofistlerin en önemli ve kurucu filozoflarındandır. Leukippos’un öğrencisi olarak yetişmiştir. Atina'da uzun süre yaşamış ve etkinliklerde bulunmuş, dinsizlikle suçlandığından dolayı kaçmak zorunda kalmış ve kaçarken boğulmuştur.

Sofist düşüncenin genel bir eğilimi olarak Protagoras doğa felsefesine ilgi göstermez, aksine ona karşı önermelerini geliştirir.

Objektif anlamda geçerli bir bilginin olmadığı, yani genel geçer bir doğrunun olamayacağı önermesi sofist felsefenin genel düşüncesidir ve Protagoras bunu, Heraklitos’un her şey değişir, sözünden hareketle kanıtlar.

Bundan Protagoras, eğer her şey değişiyorsa hiçbir şey kesin anlamda belirli bir şey olamaz sonucunu çıkarır. Dolayısıyla belirli bir bilginin herkes için aynı anlamda bir kesinlik taşıması ve doğru olması söz konusu olamaz.

Bilgilerimiz, nesnelerin değişimlerine ve o andaki duyumlarımıza bağlı olarak meydana gelir. Bu nedenle Protagoras bunları doxa'lar (sanılar) olarak adlandırmaktadır. Her sanı, belirli duyumlarla onu ortaya koyan kişi için doğrudur. Bunun anlamı bilginin görelileştirilmesi ve merkeze insan öğesinin konulmasıdır. Nitekim Protagoras’un ünlü sözü;

“İnsan her şeyin, var olan şeylerin var olduklarının ve var olmayan şeylerin var olmadıklarının, ölçüsüdür” şeklindedir.

Gelelim Protagoras ve öğrencisinin mahkemesine

Genç öğrenci Euathlos, Protagoras’tan, hukuk bilgileri dersleri almak ister.

Aralarında yaptıkları sözleşmede, anlaştıkları ticaretin yarısını peşin ödemeyi kabul eder ve diğer yarısını da, kazanacağı ilk davadan sonra ödemeyi vaat eder.

Ne var ki Euathlos, avukatlık yapmaz ve dolayısıyla ders ücretinin ikinci yarısını ödemez.

Protagoras davacı olur ve zafer işareti yapar.

Öğrencisi davayı kaybederse, borcunu mahkeme kararı gereğince ödeyecektir; kazanırsa, ders sözleşmesine göre ödeyecektir.

Yani her halükarda öğrencisi parayı ödeyecektir. Öğrencisi Euathlos ise hocasının böyle düşünmesine güler.

“Davayı kazanırsam, mahkeme kararı beni ders ücretinin ikinci yansını ödemekten kurtaracaktır; kaybedersem, sözleşmeye göre ödemekten kurtulacağım diyerek her iki sonuçta da para ödememesi gerektiğini öne sürer.”

İkisinin de haklı olması mümkün değil. Peki, hata yapan kim?

Protagoras ve Euathlos öleli 2400 yıl olmuştur.

Ama bu dava henüz daha karara bağlanabilmiş değildir.

Osmanlı İmparatorluğunun Kürdistan diye adlandırdığı topraklarda ki Kürtçe konuşan halkın davası da 2400 yılda çözülür mü?