Guernica Tablosu

Guernica Tablosu

İspanya İç Savaşı sırasında, Franco tarafından yönetilen Milliyetçi güçler, Cumhuriyetçi Hükümet kontrolündeki bölgelere girmekteydi. Bask milliyetçileri ve solcular tarafından kurulmuş özerk bir yapı olan Bask Hükümeti, kendisine ait zayıf bir orduyla Biskay'ı ve Guipuzcoa'nın bazı bölgelerini korumaya çalışıyordu.

O dönemde Guernica, Cumhuriyetçi güçleri için stratejik bir odak noktasıydı. İşgal edilmiş durumdaki Bilbao ile Milliyetçi güçlerin arasında yer alıyordu. Bilbao, İspanya'nın kuzeyinde savaşı sonuçlandırmak için kilit şehir olarak görülüyordu. Ayrıca Guernica, Cumhuriyetçilerin kuzeydoğu Biskay'dan geri çekildikleri yolun da üzerinde Cumhuriyetçi güçler vardı. Ayrıca şehrin doğusundaki cephede Bask ordusunun 23 taburu şehrin içinde de 2 taburu vardı. Bu kuvvetlerin sabit hava koruma teçhizatı yoktu. Ancak şehirde henüz hiçbir çarpışma gerçekleşmemişti.

26 Nisan 1937’de Guernica şehri. İspanyol komuta merkezin verdiği saldırı emri ile Oberstleutnant Wolfram von Richthofen’un komuta ettiği Milliyetçi güçlerin emrindeki Luftwaffe kuvvetlerine bağlı “kondor lejyonu” ve faşist İtalya yönetimindeki “lejyoner hava kuvvetlerine” ait, tamamı Nazi Almanya’sının 28 Alman uçakları ile 40 ton bomba kullanarak “rügen operasyonu” adıyla bombaladı. Bu saldırı sırasında 1.654 kişi hayatını kaybetmiş çok daha fazla sayıda kişi de yaralanmıştı.

O günlerde, Guernica’nın resmi nüfusu yaklaşık 5.000’di. Ayrıca Cumhuriyetçilerin kontrolündeki bölgeye doğru kaçmakta olan sayısız göçmen de, bu şehirde bulunuyordu. Bask Hükümeti, bombardıman öncesinde, yolların bloke olmasını ve büyük toplantıları önlemek için, pazarların kurulmasını bir süreliğine yasaklamıştı. Böyle bir yasaklamanın varlığı kesin olarak bilinse de, Guernica dâhil pek çok bölgede bu yasak uygulanmıyordu. Saldırının gerçekleştiği pazartesi günü, şehirde her hafta pazarın kurulduğu gündü. Pazar için çevre bölgelerden gelmiş olan kişilerin de Guernica’da bulunduğu tahmin ediliyor. Yine de bombardımanın gerçekleştiği gün, pazarın kurulmuş olup olmadığına ilişkin tarihsel bir kesinlik bulunmuyor. Bu yüzden, çoğu tarihçi o gün şehirde pazarın kurulmuş olduğunu kabul ediyor.

Guernica’da bombaların çıkardığı yangınlar 3 gün sönmedi ve kayıtlara göre 1654 kişi öldü. Bu vahşetin en acı tarafı da kasaba halkının erkekleri Milliyetçilere karşı savaşmak için kasaba dışındaydı. Yani ölen 1654 kişi kadınlar, çocuklar ve yaşlılardı. Franco yanlısı Arriba Gazetesi’nde yer alan bir habere göre ölü sayısı 12’ydi. Bask Hükümeti'nden yapılan açıklamaya göre ölü sayısı en az 1.654, yaralı sayısı ise 889'du.

Bu sıralar İspanyol hükümeti tarafından 1937 yılında Paris'te gerçekleşecek Dünya Fuarı'nda Sanat ve Teknoloji bölümünde sergilenmesi için Picasso'dan bir eser yapması istendi. Sanatçı da kendisine bir resim konusu aramaktaydı.

Haberlerde 26 Nisan 1937'de gerçekleşen Guernica Bombalanması'nın çoğunluğunu Alman hava kuvveti üstlenirken, İtalyan hava kuvvetinin de yardımı olduğu haberi kısa sürede Paris'e ulaşmış ve Cumhuriyetçilerden yana olup Paris'te yaşayan Picasso, ülkesindeki felaketi gazeteden okudu ve etkilendi.

Olayı öğrendikten sonra Picasso bu katliam için şu sözleri söylemişti. “…İspanya’nın mücadelesi, insanlara, özgürlüğe yapılan saldırıya karşıdır. Ressam olarak hayatım boyunca sürekli sanatın ölümüne karşı durmaya çalıştım. Benim gericilikle ve ölümle anlaşma içinde olduğumu kim bir an için bile olsa düşünebilir? Üzerinde çalıştığım ve Guernica ismini vereceğim resimde ve son zamanlardaki tüm eserlerimde, İspanya’yı acı ve ölüm okyanusuna batıran askeri sınıfa duyduğum nefreti açıkça göstermekteyim…”

Picasso çizimlerine başladı ve 15 gün içerisinde Guernica’yı ana fikrini yaratıp duygularını resme yansıtmış ve 2 ay kadar kısa sürede tabloyu bitirmiştir. Guernica ismini verdiği Tablo 776 cm eninde 349 cm yüksekliğinde tuval üzerine sadece siyah, beyaz renklerde yağlı boya ile yapılmış anıtsal tablodur.

11 Temmuz 1937 tarihinde Paris Fuarı’nda, İspanya’nın temsil ettiği binanın giriş kısmında ki Cumhuriyetçi ispanya pavyonunda sergilendi. Daha sonra, Paris'in Almanlar tarafından işgal edildiği 1940'larda, bir Nazi subayı Picasso'nun stüdyosunu ziyaret etti. Guernica’ya baktı ve Picasso’ya, Nazi subayı Guernica'ya bakar ve Picasso'ya sorar: “Bunu siz mi yaptınız?”

Ve Picasso o olağanüstü cevabı verir: “Hayır, siz yaptınız.”

Hitler’in Paris’i işgal ettiği dönem içerisinde Picasso, Guernica’yı çoğaltarak insanlara dağıttı.

Franco hükümetin başında olduğu sürece resmin İspanya'ya girmesi yasaklanırken, eser birçok ülkede sergilenmiştir.  Franco ölünce, 1975 senesinde yeniden salonlarda yer alan resim, Kraliçe Sofia Müzesi‘nde sergilenmekte. Bu tablonun goblen bir kopyası, New York’taki Birleşmiş Milletler binasının bir duvarında, Güvenlik Konseyi salonunun girişinde asılıdır. Savaşın korkunçluğunu amaçlar.

İspanya’nın demokrasiye yeniden dönüşü sırasında bu tablo, Bask milliyetçiliğinin sembollerinden biri haline geldi. Pablo Picasso'nun başyapıtları arasında yer alan Guernica, en politik resim olarak tarihe geçmiştir. Guernica tablosu günümüzde en büyük savaş karşıtı resim olarak kabul edilir.

Kandan beslenen savaşı betimleyen bu eser öyle ince düşünülerek yaratılmıştır ki; her noktasın bir anlamı vardır. Her bir karede farklı olayın yansıtılmıştır.

Boğa Figürü

Ölü Bebeği Tutan Kadın Figürü

At Figürü

Ölü Adam Figürü

Ampul Figürü

Gaz Lambalı Kadın Figürü

Diğer Kadın Figürü

Beyaz Güvercin Figürü

Açık Kapı Figürü

Resimden ufak bir kareyi inceleyelim. Öyle ki boğa milliyetçi bir anlam taşır, İspanya halkını değil İspanya faşist rejimi temsil eder. Şahlanan başkaldıran at İspanya’yı simgelerken kırılmış kılıç yenilen faşizmi ve faşizmin, yaşatılan vahşetin altında kalıp yok olacağını gösterir. Kadın figürü kazananları, kazanacak olanları; yerde yatan bedenler ise kaybedenleri simgeler. Resmin merkezinde acı içinde yıkılmak üzere olan, mızrakla vurulmuş bir at bulunur. Acı çeken atın üzerinde, göz şeklindeki çıplak bir ampul parlamaktadır.

Tablonun orta kısmını bir at kaplıyor. Vücudundaki derin kesik ve karnını delip geçen şu mızrak yarası belli ki ölümcül, bükülerek toprağa değen sağ dizini diğer bacağının takip edeceği anlaşılıyor, cüssesinin bütün ağırlığıyla devrilecek belki birazdan, ama şimdi can havliyle başını ters yöne savuruyor, dehşetin ağır gölgesi alında gerçekleşen son bir hamle) atın hemen solunda, yukarıda, biraz karanlıkta kalmış, bir masanın üzerinde can çekişen başka bir hayvan, bir kuş, beyaz bir şerit vücudunu kat ediyor, gagası açık, feryat ediyor gibi) atın üst tarafında, büyük bir tavan lambası, bir elektrik ampulü, derin bir trajedinin vuku bulduğu bütün bu klostrofobik mekânı hem tamamlayan hem de yapay ışığıyla aydınlatan (?) bir modern zaman icadı atın ayaklarının altında yerde uzanan, yenik bir savaşçı büstü, gövdesiz bir baş ve bir kol (zorlanmış, yıpranmış bir el), daha aşağıda ise kırık bir kılıcı (üzerinde yeşermiş bir çiçekle birlikte) sımsıkı kavramış diğer kol, yine kopuk, yine bedensiz. Resmin tamamı incelendiğinde her noktası önemli olduğu görülmektedir.

Picasso’nun bu şaheseri yaşanan vahşeti tüm çıplaklığıyla sergilerken, sanat dünyasında politik bir yankı uyandırmayı da başarmıştır. Bununla birlikte birçok tartışmayı da beraberinde getiren bu tablo, resim mi poster mi gibi anlaşılmak istenmeyen muhakemeleri başlatmıştır. Daha sonraları Picasso, katliamı tüm çıplaklığıyla ve iğrençliğiyle yansıttığı için burjuva sanatçıları tarafından eleştiri oklarına maruz kalmış, İspanyol burjuvazisinin antipatisini kazanmıştır. Çünkü burjuva yaşamının ihtişamını, güzelliğini abartarak anlatmadığı bir eserdir bu! Burjuvazi için de yüzleşmesi zor bir gerçektir doğal olarak. Öyle bir eserdir ki Guernica, salt sanat dünyasını etkilemekle kalmamış, uluslararası konjonktürde önemli bir ağırlığa sahip karar mekanizmalarını bile etkilemiştir.

Guernica katliamıyla yarattıkları Guernica resmi, 72 yıldır tarih sahnesinde yargılıyor onları. Mutlaka yapılan sayısız katliam gibi Halepçe, Gazze, Şili, El Salvador, Kamboçya, Guatemala, 19 Aralık hapishaneler katliamı, Panama ve diğer katliamlarında günü gelecek tabloları çizilecektir! Guernica “tablo”su bugün, hiç şüphesiz ki insanlık tarihinde utanç sembolü olan ve kapitalist-emperyalistlerin tüm insanlık tarafından lanetlendiği sembollerden biridir. Fakat acı bir gerçek ki, günümüz dünyasında emperyalistlerin daha nice Guernica’ların çizileceği katliamlar yapacağı ve Guernica’nın etkisinin daha çok uzun yıllar süreceği gerçekliğidir!..